Waarom je masker je niet redt: schaduwwerk voor mannen
Je kent hem. Misschien ben jij hem.
De man die altijd het juiste zegt. Die luistert, meegaat, de vrede bewaart. Die zijn vrienden vaker helpt dan zichzelf. En die 's avonds op de bank zit met een gevoel dat hij niet kan plaatsen. Niet verdrietig precies. Meer: afwezig. Alsof hij zijn eigen leven vanaf de zijlijn bekijkt.
Dat gevoel heeft een naam. Niet in de zin van een diagnose, maar in de zin van een mechanisme dat honderd jaar geleden al is beschreven. Carl Jung noemde het de kloof tussen je persona en je schaduw.
Ik ken dat mechanisme niet van een studieboek alleen. Ik heb er drie jaar in gezeten, aan de Jung Academie in Amsterdam, na een burn-out die me dwong te kijken naar wat ik al die jaren had weggestopt.
Het masker dat je draagt
Jung noemde het de persona: het gezicht dat je naar buiten laat zien, aangepast aan wat je omgeving accepteert. Iedereen heeft er een. Dat is geen probleem op zich. Een persona is hoe je functioneert in een team, op een verjaardag, bij je schoonouders.
Het probleem begint zodra je gaat geloven dat je die persona bent. Bij de Nice Guy is dat precies wat er gebeurt. Aardig, behulpzaam, geen probleem, dat wordt niet iets wat hij laat zien. Het wordt wie hij denkt te zijn.
Robert Glover beschrijft in No More Mr. Nice Guy hoe dit ontstaat: als kind leerde je dat je alleen veilig was zolang je geen aanstoot gaf. Weerstand of een eigen mening kostte aandacht. Dus paste je je aan, en het aanpassen werd het masker.
Draag je je masker, of ben je het geworden?
Waar je schaduw is gebleven
Alles wat niet in het masker past, verdwijnt niet. Het gaat ondergronds. Jung noemde dit de schaduw: woede, competitiedrift, eigenbelang, seksuele assertiviteit, de wens om te winnen. Bij een Nice Guy zijn dit vaak precies de eigenschappen die hij als kind leerde te verbergen omdat ze te veel, te hard of te gevaarlijk waren. Op latere leeftijd zit dit vaak in de allergie van de man met het nice guy syndroom. Bij mannen met een hoog testosteron die bijv. heel zelfverzekerd hun ruimte nemen, voelen ze zich kleiner worden.
De schaduw verdwijnt niet door verdringing. Ze zoekt een omweg. Dat zie je terug in wat Glover passief-agressief gedrag noemt: woede die niet gedragen wordt, maar wegsijpelt via sarcasme, stil verzet, of het stelselmatig te laat komen. Niet omdat de woede er niet is. Omdat hij nooit een eerlijke uitgang kreeg.
Steven Somsen schrijft in zijn handboek over volwassen mannelijkheid dat je schaduwkanten je nog niet gerealiseerde potentieel vormen. Niet je vijand. Onaangeboord materiaal.
Ik herken dat in mijn eigen geschiedenis. Mijn vader vertrok toen ik tien maanden oud was. Ik groeide op tussen vrouwen, leerde aanpassen als overlevingsstrategie, en drukte alles weg wat niet in dat plaatje paste. Jaren later, in therapie, kwam ik erachter dat mijn schaduw niet was verdwenen. Ze had alleen gewacht. Totdat ik er weer contact mee kon maken.
Ons zorgvuldig opgebouwde imago, ons ego, wil niks van de schaduw weten.
Maar schaduwwerk is nodig om een authentiek, vervuld en betekenisvol leven te kunnen leven dat van jou voelt en vrij.
De nice guy is voor veel mannen de sterkste verdediging die hen weerhoudt om dat schaduwwerk te kunnen doen.
Ze zijn bang dat als ze de nice guy loslaten ze niks meer over houden.
Terwijl er juist ontzettend veel mooie dingen aan de andere kant wachten.
Als jij je eigen behoeften gaat prioriteren kun je wellicht eerst wat weerstand ervaren, misschien verlies je zelfs wat vrienden of mensen die jou nice guy trekjes goed uitkwamen. Maar mensen die echt om je geven zullen meer respect voor je voelen, ze zullen ook voelen dat ze dichterbij jou kunnen komen omdat je nu echter voelt. Niet meer zo nep, niet meer zo hard je best aan het doen
Je voelt meer gegrond, rustiger, ontspannen, open. Veel mannen willen de oude zelf terugvinden, de man op wie hun vrouw ooit verliefd is geworden.
In de relatie komt please gedrag veel voor. Het komt door verlatingsangst, maar ook door de comfortzone, de nice guy die zichzelf niet uitdaagd blijft hangen in kleine jongens gedrag.
Zodra jij jezelf helemaal gaat omarmen, dan zul je eindelijk krijgen wat je wilt.
Je durft ervoor te gaan, je stopt met jezelf wegcijferen en dat brengt veel in beweging.
Je hebt een duidelijke visie, je hebt een doel, je bent toegewijd, en je stopt niet meer doordat je wellicht aarzelt of twijfelt.
Je gaat jezelf oké voelen in alle situaties. Of iemand je nu mag of niet.
Je gaat van jezelf houden en daardoor kun je een veel meer aanwezige, liefdevolle partner en / of vader zijn.
Het ego dat zich vereenzelvigt met het masker
Je ego is je bewuste ik, je gevoel van wat je wilt en wie je bent. Bij een geïntegreerde man stuurt het ego vanuit een breed zelfbeeld, inclusief de kanten die niet altijd mooi zijn. Bij een Nice Guy is het ego versmald. Het heeft zich zo volledig aan de persona gekoppeld dat er weinig overblijft buiten wat goedgekeurd wordt.
Dat verklaart iets wat veel mannen bij mij herkennen: het gevoel dat je eigen boosheid, verlangen of ambitie vreemd aanvoelt, als van iemand anders. Dat is geen toeval. Je ego is niet gewend om die delen als van jezelf te erkennen. Ze zijn ooit buitengesloten, en wat je niet erkent als van jezelf, bezit jou zonder dat je het doorhebt.
Wanneer voelde je voor het laatst iets wat je meteen wegdrukte omdat het niet bij je paste?
Van gespleten naar geïntegreerd
Het tegenovergestelde van een Nice Guy is niet een klootzak. Dat is de meest gemaakte denkfout, ook bij mannen die net beginnen met dit werk. Het tegenovergestelde is een geïntegreerde man.
Jung noemde dit hele proces individuatie: niet de schaduw wegwerken, maar hem erkennen en een plek geven naast de persona, in plaats van eronder verstopt. Geen nieuwe versie van jezelf bouwen. De volledige versie terugvinden die er altijd al was, voor het masker eroverheen kwam. En op basis van die authentiek staat, bouw je een prachtig leven op je eigen voorwaarden. Niet omdat je iemand anders moet zijn voor de buitenwereld, om goed genoeg te zijn, of om liefde te verdienen. Dat is het grote verschil. Vanuit welke plek bouw jij in je leven? Vanuit een gezonde kern? Of vanuit een reactie op oud zeer?
Glover beschrijft de geïntegreerde man concreet: hij weet wat hij voelt en zegt het. Hij stelt grenzen en pakt een conflict met beide handen aan. Hij neemt zelf verantwoordelijkheid voor zijn behoeften in plaats van te hopen dat een ander ze oppikt. Deze eigenschappen groeien op natuurlijke wijze zodra de man zichzelf leert accepteren.
Dat is ook wat er in een mannencirkel gebeurt. Niet dat je leert aardiger te zijn. Je leert de kanten van jezelf die je hele leven verborgen hebt gehouden, hardop te benoemen tegenover mannen die niet wegkijken.
Dit is het medicijn. Verbinding. Jezelf laten zien. Voelen dat je er mag zijn. Langzaam merk je in je zenuwstelsel dat je oké bent zoals je bent.
